.:PCHŁY:. Pchły należą do rzędu Siphonaptera. Zaliczane są do owadów, ponieważ ich ciało podzielone jest na trzy segmenty: głowę, tułów i odwłok. Z tułowiem połączone są trzy pary kończyn, co oznacza, że jest ich sześć. Pchły nie mają skrzydeł. Najbardziej charakterystycznymi cechami pcheł są brązowy kolor i boczne spłaszczenie ciała. Pchły są nieco mniejsze niż ziarna sezamowe. Ostatnia para kończyn jest bardzo rozbudowana, co daje im fenomenalną zdolność do skakania. Żerują one na żywicielach należących do bardzo wielu gatunków zwierząt ciepłokrwistych.
Wbrew powszechnemu przekonaniu nie każda pchla to po prostu pchła. W Ameryce Północnej żyje siedem ich rodzajów. Wolą żyć oddzielnie i nie krzyżują się między sobą. Xenopsylla cheopis, powszechnie znana jako pchla szczurza, jest roznosicielem dżumy dymiennej. Określenie "szczurza" wskazuje, że ich ulubionym żywicielem są szczury, ale mogą być nim także koty Nosopsyllus facets również lubi żerować na szczurach, zwłaszcza norweskich i czarnych. Pchła ta jest powszechnie nazywana europejską pchłą szczurzą. Trzeci rodzaj pcheł to Echidnophaga gallinacea, znana jako tropikalna pchla kurza. Preferuje żerowanie na ptakach, ale pasożytuje również na kotach. Pchła wiewiórcza nosi naukową nazwę Orchopeas howardii i na ogól pasożytuje na wiewiórkach, gryzoniach i innych zwierzętach, w tym również na kotach.
Ludzie, mimo godności, jaką sami sobie nadali, również mają swoją pchłę. Jej nazwa naukowa brzmi Poleax aerations, ale jest po prostu określana jako pchla ludzka. Pchla ta lubi także świnie, jako że ludzie i świnie mają pod względem biologicznym wiele cech wspólnych. Jednak kiedy nie ma ona dostępu do ludzi ani świń, żeruje także na kotach, choć koty mają także swoją pchłę, noszącą nazwę Ctenocephalides felis. Jest to pchła kotów domowych, jednak obecnie woli żerować na psach.
Stadium larwalne tasiemca psów i kotów Dipylidium caninnm może bytować w bocznie spuszczonym ciele pchły. Jeśli u waszego zwierzęcia stwierdza się dojrzałą postać tasiemca, jest niemal pewne, że kot ten zjadł pchłę, będącą nosicielem jego formy larwalnej. Pchła ta gryzie również ludzi. Jej ukąszenia są drobne i niebolesne, ale swędzące. Psy mają też swoją pchłę, sklasyfikowaną jako Ctenocephalides canis, ale powszechnie znaną jako pchła psia. Niezależnie od swej nazwy żeruje ona również na ludziach, kotach i innych zwierzętach. Jest też nosicielem larw robaków płaskich.
Problemy związane z określeniem liczebności pcheł wynikają z ich zdolności do bytowania przez dłuższy okres poza organizmem żywiciela oraz ich niezwykłych zdolności rozrodczych (rys. 15.1). W warunkach normalnych pobierają one pokarm z krwi zwierzęcia i natychmiast znikają z powierzchni jego ciała, bytując w dywanie lub trawie. Pchły mogą też mnożyć się na lub poza swym żywicielem, a jedna samica jest zdolna do złożenia setek jaj dziennie. Te maleńkie, białe jaja można łatwo dostrzec pod niewielkim powiększeniem. Samica pchły składa jaja zarówno na, jak i poza swym żywicielem, a te, które zostały złożone na ciele zwierzęcia, spadają na dywan, posłanie, trawę i gdziekolwiek indziej w otoczeniu zwierzęcia.
Po około 7 dniach z wydłużonych jaj wykluwają się młodociane formy pcheł, nazywane larwami. Larwy nie są wystarczająco ruchliwe, aby pasożytować na zwierzęciu; ich pożywienie stanowią odchody dorosłych pcheł. Odchody te znajdują się w dywanie, trawie, postaniu itp. Okres życia w stadium larwalnym zależny jest od temperatury i wilgotności otoczenia. Zazwyczaj po dwu tygodniach od wyklucia larwy tworzą kokon i przechodzą w stadium poczwarki. W kokonie żyją do dwóch tygodni, przekształcając się w postać dojrzałą. Cykl rozwojowy od jaja do Formy dojrzalej wynosi średnio 21 dni. W odpowiednich warunkach środowiskowych może dochodzić do bardzo licznego jednoczesnego wysypu dojrzałych osobników kolejnej generacji. Dorosłe pchły żywią się krwią swojej ofiary, mogą jednak przeżyć pełny rok poza żywicielem. Fakt ten należy zapamiętać jako bardzo istotny przy próbach zwalczania inwazji pcheł.
Jakie są objawy?
Najwyraźniejszym objawem inwazji pcheł jest obecność dojrzałych osobników lub ich odchodów. Odchody pcheł w sierści zwierzęcia przypominają zmielony pieprz i złożone są ze strawionej krwi. Po umieszczeniu w wodzie z odchodów pcheł uwalnia się czerwony barwnik. Pozwala to na odróżnienie odchodów pcheł od innych zanieczyszczeń sierści, np. piasku. U pacjenta zaatakowanego przez pchły mogą być widoczne ubytki włosów i swędzenie. Większość zwierząt z objawami świądu drapie okolicę grzbietu i brzucha. Niekiedy u pacjenta występuje silna reakcja alergiczna na ślinę pcheł i może dochodzić do znacznego swędzenia po pojedynczym ukłuciu przez pchłę. Reakcja alergiczna może zostać wyzwolona przez zaledwie trzy ukąszenia pchły w ciągu miesiąca. Trzeba pamiętać, że do tego, by u zwierzęcia wystąpiły uciążliwe objawy, nie jest wcale potrzebna znaczna inwazja pcheł.
Jakie grozi niebezpieczeństwo?
U zwierząt nie wykazujących alergii pchły zwykle nie stanowią poważnego zagrożenia dla zdrowia, dopóki nie wywołują swędzenia lub nie doprowadzą do wystąpienia reakcji alergicznej. Ponieważ jednak pchły żywią się krwią, ich inwazja może spowodować znaczną utratę krwi, objawiającą się niedokrwistością. Można spotykać się z przypadkami, w których kocięta padały w wyniku utraty krwi, spowodowanej znaczną inwazją pcheł. Poza swędzeniem i utratą krwi pchły stanowią źródło zakażenia innymi chorobami. Autorzy oceniają, że około 60% przypadków rozwoju tasiemców u kotów jest wynikiem zjedzenia przez zwierzę pchły, będącej nosicielem larw tasiemca. Pchły mogą też przenosić groźne choroby bakteryjne (patrz rozdział "Choroby zakaźne kotów").
Jak postępować?
Zwalczanie pcheł u zwierzęcia jest procesem dwustopniowym. Przed podjęciem zabiegów na zwierzęciu trzeba zastosować środki mające na celu oczyszczenie otoczenia. Otoczenie to obszar, w którym pchły przebywają przez 95% czasu; obejmuje on dywany, wycieraczki, postanie i trawę. Najwięcej pcheł zawsze można znaleźć poza zwierzęciem. Zwalczanie pcheł nie przyniesie sukcesu, jeśli nie obejmie otoczenia zwierzęcia.
Kojec zwierzęcia także muszą być poddane kilkakrotnej dezynsekcji. Trzeba pamiętać, że króliki, ptaki, wiewiórki i inne gryzonie mogą być nosicielami pcheł i stanowić źródło ich inwazji w obejściu. Dlatego teren taki musi być dezynsekowany każdego roku. Do pełnej kontroli populacji pcheł zwykle potrzebne jest comiesięczne powtarzanie zabiegów.
Ponieważ pchły nie odżywiają się często, podjęcie działań wobec źródła ich pożywienia, tzn. waszego zwierzęcia, jest nieco mniej ważne. Działania takie są jednak konieczne, jeśli chcemy powstrzymać inwazję pcheł na dłuższy czas. Dostępne są różne służące temu produkty Należą do nich szampony, pudry, doustne pigułki, preparaty rozpylane, obroże itp., przeznaczone do różnych celów. Szampony są przydatne do utrzymywania skóry zwierzęcia w czystości, ale nie dają efektów długoterminowych. Pudry i preparaty rozpylane, stosowane po kąpieli, działają przez około 14 dni.
Rozpylacze i płyny są bardzo skuteczne, jeśli stosowane są po umyciu szamponem. Do zabezpieczania przez inwazją pcheł i kleszczy powszechnie używa się obróżek, rzadko jednak przynoszą one dobry efekt bez stosowania innych form walki z pasożytami. Dostępne w sprzedaży obróżki zazwyczaj działają skutecznie, jeśli stosuje się je równolegle z preparatami do zwalczania pcheł w otoczeniu zwierzęcia. Kiedy używamy jakiegokolwiek produktu bezpośrednio na skórę zwierzęcia, musimy pamiętać, że aby skutecznie zadziałał, pchła musi znaleźć się na zwierzęciu, ukłuć lub przejść po sierści i w ten sposób zetknąć się z insektycydem. Wówczas może zeskoczyć i zginąć na dywanie lub w trawie. Całkiem naturalny jest widok żywych pcheł na zwierzęciu bezpośrednio po użyciu szamponu, rozpyleniu lub nakropleniu insektycydu. Często jest to oceniane jako brak skuteczności preparatu. Trzeba jednak pamiętać, że dopóki nie wytępimy pcheł w otoczeniu zwierzęcia, nowe osobniki będą się pojawiać na skórze kota również po zastosowaniu tych preparatów. Mogą występować przez kilka dni, tygodni, a nawet miesięcy, w zależności od ich obecności w środowisku. Podobnie jest z obróżkami - można zauważyć żywe dorosłe insekty bezpośrednio pod obróżką. Raz jeszcze należy podkreślić, że są to osobniki, które dopiero po raz pierwszy stykają się z insektycydem. Oporność pcheł na insektycydy jest tematem wielu dyskusji. Z czasem wszystkie owady uodporniają się, zwłaszcza na łagodnie działające insektycydy, jakimi są preparaty przeciwpchelne. Do dziś nie udało się opracować produktu o bardzo silnym działaniu toksycznym dla pcheł, a jednocześnie całkowicie bezpiecznego dla zwierząt, ludzi i otoczenia. Ze względów bezpieczeństwa produkty przeciwpchelne mogą być tylko umiarkowanie toksyczne, także dla pcheł. Preparaty, jakie wybraliśmy do zwalczania pcheł, zawierają różne insektycydy: pyretryny, permetryny, chlorpyrifos (dursban), a także hormon IGRs (Insect Growth Regulator - regulator rozwoju owadów). Przy łącznym stosowaniu tych produktów odporność na nie jest ograniczona do minimum, jednak wciąż istnieje. Do zwalczania pcheł w przyszłości niezbędne będzie dołączenie innych, nowych produktów. Istotne jest przy tym zachowanie szerokiego marginesu bezpieczeństwa. |
